“Từng bước nhập môn hành nghề tâm lý” – Cuốn sách không chỉ dành cho người mới

 

Tôi – và có lẽ cả bạn nữa – khi nhìn vào tựa đề cuốn Từng bước nhập môn hành nghề tâm lý, có thể sẽ nghĩ rằng đây là một cuốn sách dành cho sinh viên hoặc những ai đang cân nhắc dấn thân vào ngành.

Nhưng khi đọc hết cuốn sách, tôi nhận ra rằng phạm vi của nó rộng hơn nhiều.

Đây không chỉ là một cuốn sách giới thiệu về một ngành nghề, mà còn là một hành trình giúp chúng ta hiểu đúng về nghề tâm lý – dành cho những người đang chuẩn bị bước vào ngành, những người đã và đang ở trong ngành, và cả những ai đang tìm kiếm dịch vụ tham vấn hoặc trị liệu tâm lý.

Điều gì khiến tôi đọc cuốn sách này?

Trước giờ tôi chủ yếu đọc các sách chuyên ngành – kiểu “nặng đô”.

Tôi tò mò vì đây là cuốn sách của một Tiến sĩ Tâm lý ở Việt Nam, một người chị trong ngành của chúng tôi, viết để giới thiệu về nghề nhưng không mang tính học thuật nặng nề như các giáo trình chuyên ngành.

Một lý do khác là vì tôi thường nhận được câu hỏi từ bạn bè:
“Nếu muốn tìm hiểu về ngành tâm lý thì nên đọc sách gì?”

Vì vậy tôi đã tìm đọc một vài cuốn trước khi gợi ý cho người khác. Và đây là một trong những cuốn tôi lựa chọn.

Ngay từ những trang đầu của cuốn sách, tôi đã nghĩ tới việc sẽ giới thiệu cuốn sách này cho những người tò mò về nghề tâm lý – hoặc những người đang muốn tìm dịch vụ tham vấn nhưng chưa hiểu rõ loại hình dịch vụ này.

Bởi vì trong suốt quá trình làm nghề, tôi đã được hỏi rất nhiều những câu như:

•      Cậu là bác sĩ tâm lý à?
•      Chỉ lắng nghe thôi à?
•      Chắc làm việc với những người bệnh nặng lắm nhỉ?
•      Chắc m tâm lý lắm nhỉ?
•      Suốt ngày nghe những điều tiêu cực như thế thì cuộc sống chắc bị ảnh hưởng nhiều lắm?
•      Tình hình của t đang… giờ m cho t vài lời khuyên đi bác sĩ tâm lý?

… và còn rất nhiều câu hỏi tương tự.

Không biết các đồng nghiệp của tôi thế nào, nhưng cá nhân tôi nghe những câu hỏi kiểu này khá thường xuyên.

Vì vậy, một phần của cuốn sách này dành cho các bạn – những người TÒ MÒ về ngành hoặc đang cân nhắc TÌM dịch vụ tham vấn tâm lý.

Bạn sẽ biết thêm về:

•      Vai trò của nhà tâm lý
•      Cách họ làm việc trong các môi trường khác nhau
•      Những vấn đề họ có thể đồng hành cùng thân chủ
•      Những điều bạn có thể kỳ vọng (hoặc không nên kỳ vọng) khi làm việc với họ
•      Cách lựa chọn một nhà tâm lý hoặc một khóa học tâm lý phù hợp

Bạn cũng không nhất thiết phải đọc cuốn sách theo thứ tự từ đầu đến cuối.
Bạn hoàn toàn có thể lật nhanh những phần mình chưa cần, và đọc kỹ những trang khiến mình tò mò.

NẾU BẠN ĐANG CÂN NHẮC THEO NGHỀ TÂM LÝ

Nếu bạn đang cân nhắc theo nghề tâm lý, hoặc đang là sinh viên tâm lý, thì đây là một cuốn cẩm nang khá hữu ích.

Hãy đọc thật kỹ, và nếu thấy còn điều gì chưa rõ, hãy tiếp tục tìm hiểu thêm từ những nguồn khác. Trong cuốn sách này, bạn sẽ thấy cả triển vọng của ngành lẫn những khó khăn, thách thức đi kèm.

Ngay từ đầu, tác giả đã mở ra 11 hiểu lầm phổ biến về việc học và làm nghề tâm lý, ví dụ như:

1.     Danh xưng “bác sĩ tâm lý” – sự khác biệt giữa bác sĩ tâm thần và nhà tâm lý.

2.     Lắng nghe là điều ai cũng làm được – ai cũng có thể nghe, nhưng lắng nghe thì không hẳn vậy.

3.     Làm nghề này chỉ gặp những người có bệnh tâm lý – thực tế phạm vi hỗ trợ rộng hơn nhiều.

4.     Các chuyên gia tâm lý trên truyền thông là hình mẫu hành nghề.

5.     Có thể tự học tâm lý để hành nghề.

6.     Học tâm lý sẽ biết người khác nghĩ gì.

7.     Học và làm nghề tâm lý thì sẽ… rất “tâm lý”.

8.     Tâm lý học chỉ là học về cảm xúc, không cần đến khoa học tự nhiên.

9.     Sinh viên tâm lý thường làm trái ngành.

10. Nghề tâm lý kiếm tiền rất dễ. :))

11. Người học tâm lý thường có… vấn đề tâm lý.

 

CẤU TRÚC CHÍNH CỦA CUỐN SÁCH

Phần nội dung chính của cuốn sách được chia thành ba chương.

Trong hai chương đầu, tác giả lần lượt trả lời những câu hỏi nền tảng như:

•      Tâm lý học là gì?
•      Các lĩnh vực chuyên ngành của tâm lý học trên thế giới
•      Các vị trí việc làm thực tế và triển vọng của ngành tại Việt Nam
•      Quá trình đào tạo (các cơ sở đào tạo, chuyên ngành và cấp bậc)
•       Những điều cần chuẩn bị khi bạn muốn bước vào ngành, dù bạn xuất phát từ nền tảng nào.

CHƯƠNG 3 – HÀNH NGHỀ TRỢ GIÚP

Đây là phần tôi thích nhất của cuốn sách.

Trong chương này, tác giả tác giả bàn về những khía cạnh thực tế hơn của công việc này, từ sự cạnh tranh trên trị trường đến những chuyển biến nội tâm của các nhà tâm lý hành nghề trong lĩnh vực trợ giúp

Thú thật là tôi đã đọc chương này một mạch khi đang ngồi trên xe bus – thậm chí còn đọc nốt khi đã xuống xe, trước khi bước vào văn phòng làm việc.

Nếu phải dùng một từ để nói về chương này, với tôi đó là: “Chạm”.

Chạm tới những trải nghiệm mà tôi cũng đã đi qua.
Chạm tới những bối rối và băn khoăn khi bắt đầu thực hành.
Chạm tới những vấp ngã mình từng trải qua.
Và cả những giới hạn của nghề mà trước đây tôi chưa từng nghĩ tới.

Một vài nội dung đáng chú ý trong chương này:

•      Có nhất thiết phải học tâm lý để hành nghề trợ giúp tâm lý không?
  Đây là câu hỏi mở đầu của chương. Bạn có thể thử tự trả lời trước khi đọc. Cá nhân tôi có cùng câu trả lời với tác giả, nhưng cách giải thích của tác giả chạm tới nhiều điều rất giản dị mà trước đó tôi chưa từng nghĩ tới.
•      Ma trận hiểu biết và đạo đức nghề nghiệp
  Tác giả phân tích bốn chân dung người hành nghề dựa trên hai tiêu chí: hiểu biết nghề nghiệp và đạo đức nghề nghiệp.
•      Tiêu chuẩn hành nghề của nhà tâm lý
  Tác giả đưa ra ví dụ từ nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Canada, Pháp, Bỉ, Trung Quốc, Singapore… Trong khi đó, tại Việt Nam hiện vẫn chưa có một hệ thống quy định hành nghề rõ ràng cho nhà tâm lý.

NHỮNG PHẦN CÒN LẠI CỦA CUỐN SÁCH

Tôi không biết viết gì "ngắn gọn" về phần nội dung còn lại của cuốn sách (từ trang 187 trở đi), dù đã đọc 2 lần. Có lẽ bạn nên mua sách về đọc hết và tự cảm nhạn. Phần này, cuốn sách tiếp tục bàn về nhiều khía cạnh rất thực tế của nghề. Tôi sẽ liệt kê các đầu mục ở đây:

•      Một góc nhìn khác về giới hạn của tham vấn và trị liệu tâm lý
•       Khách hàng tiềm năng cần gì ở người cung cấp dịch vụ trợ giúp tinh thần
•       Liệu chúng ta có đang xây dựng hình mẫu nhà tham vấn trị liệu theo một hướng sai lệch?
•      Một vài ngộ nhận khi học và làm nghề
•      Hiểu đúng về sự không phán xét
•      Khi nhà tâm lý không ưa thân chủ của mình
•      Áp lực của việc là nhà tâm lý trong các mối quan hệ
•      Sự trưởng thành trong thế giới quan và nhân sinh quan

Tôi nghĩ mình đọc cuốn sách này hơi muộn – vì nó là sách “nhập môn”.

Nhưng đọc xong thì lại thấy:
có lẽ nhiều người làm nghề cũng nên đọc lại những cuốn sách như thế này.