CẢM NHẬN VỀ CUỐN SÁCH "TRÒ CHUYỆN VỚI NỖI ĐAU VÀ VƯỢT QUA TỔN THƯƠNG"

CẢM NHẬN VỀ CUỐN SÁCH "TRÒ CHUYỆN VỚI NỖI ĐAU VÀ VƯỢT QUA TỔN THƯƠNG" – NHỮNG CÂU CHUYỆN VÀ KINH NGHIỆM TỪ CHUYÊN GIA TÂM LÝ VIỆT CỦA TS TÂM LÝ NGUYỄN CAO MINH

Tôi đã háo hức khi biết cuốn sách ra mắt và nghĩ nhất định sẽ mua, vì như tôi biết thì đây có lẽ là cuốn sách đầu tiên viết về các câu chuyện trị liệu của một nhà tâm lý Việt Nam.

Cuốn sách khác với tưởng tượng của tôi: rằng nó sẽ hàn lâm, khó đọc, rằng nó sẽ cần nhiều nỗ lực để hoàn thành. Nhưng nó thật sự vừa đời thường, vừa khoa học, là một điểm chạm vừa phải để bất kỳ ai cũng có thể đọc và tìm được một vài điều gì đó cho riêng mình. Với tôi, cuốn sách như một cuốn tiểu thuyết khoa học: vừa cuốn hút, vừa đời thường, vừa kịch tính nhưng cũng không thiếu yếu tố khoa học. Vì thế, nó hấp dẫn đến mức tôi không cần quá nỗ lực mà đã đọc liên tục vào những lúc rảnh rỗi trong suốt hơn một tuần. Và tôi đọc lại lần nữa khi quyết định ngồi viết bài cảm nhận này.

Cuốn sách có 17 câu chuyện, xoay quanh 14 thân chủ (khách hàng) và 1 câu chuyện của tác giả. Mỗi câu chuyện đều có cấu trúc gồm: phần trò chuyện giữa thân chủ và nhà tâm lý đan xen với phần bình luận/kể chuyện của tác giả, cùng phần giải thích, cung cấp thông tin về một số vấn đề trong lĩnh vực hoặc liên quan tới sức khỏe tâm thần.

Trong lần đầu tiên đọc cuốn sách, tôi say sưa và chỉ gạch chân hoặc ghi chú rất ít, tập trung tận hưởng các câu chuyện được chia sẻ. Ở lần thứ hai, tôi bắt đầu để ý hơn tới các chi tiết chuyên môn như tiến trình làm việc, phần cung cấp thông tin, đoán thử các kỹ thuật được sử dụng, ghi chép nhiều hơn. Đồng thời, tôi cũng chú ý nhiều hơn tới những điều diễn ra bên trong người làm nghề: cách nhà tâm lý quan sát và làm việc với chính mình trong suốt tiến trình đồng hành cùng thân chủ để trả lời cho những câu hỏi như: mình có đang đi đúng hướng thân chủ mong muốn không, có đang đặt quyền lợi của thân chủ lên trên hết không, có đang thật sự quan tâm và muốn hỗ trợ thân chủ không... Và cả giá trị của những khoảng lặng trong các phiên làm việc mà tác giả nhắc tới (điều này khiến tôi nhớ lại bản thân khi mới thực hành, thân chủ chỉ cần im lặng 30 giây là tôi đã thấy toát mồ hôi, cảm giác như 30 phút vậy).

Ngoài những câu chuyện về chuyên môn như kỹ thuật trị liệu, tâm bệnh học, số liệu khoa học..., thì có một phần tôi khá ấn tượng: tác giả thảo luận một số vấn đề liên quan tới nguyên tắc đạo đức trong ngành tâm lý học. Ví dụ như việc cho thân chủ lời khuyên, tác giả viết: "Các nhà trị liệu có tay nghề cao không ngại cho lời khuyên, nhưng họ hướng tới mục tiêu cao hơn, đó là sự tự quyết và khả năng tự giải quyết vấn đề của khách hàng. Vậy nên khi cần phải đưa ra lời khuyên, họ cũng cần phải giữ được tinh thần đó trong lời khuyên của mình...." Thực tế, trong cuốn sách tác giả cũng đã đưa ra lời khuyên cho thân chủ của mình, và theo tôi, lời khuyên đó giữ được đúng tinh thần trên. Hay vấn đề bộc lộ bản thân trong quá trình tham vấn, tác giả không ngần ngại bày tỏ những khó khăn, cảm xúc khó chịu, bối rối, những tranh đấu trong lòng mình. Tác giả viết trong khúc cuối câu chuyện của Liên: ".....Tôi cảm thấy lo lắng, nản lòng và tức giận. Nhưng cảm xúc mạnh nhất của tôi là tuyệt vọng." và "Trong những lúc như thế này, tôi thường nghĩ lại mọi chuyện và nuối tiếc. Tôi có rất nhiều suy nghĩ giá như. Giá như bà em ốm muộn hơn vài tháng, bố mẹ em không về Việt Nam vào thời điểm này, mọi chuyện sẽ không diễn ra với em dồn dập như vậy.... Giá như....". Điều đó khiến tôi cảm thấy sự gần gũi, chân thành và cũng cho thấy một thực tế mà có lẽ bất kỳ nhà tâm lý nào cũng đã, đang và sẽ gặp phải trong suốt quá trình làm việc của mình.

Có lẽ mọi người thường nghĩ một chuyên gia tâm lý sẽ rất vững vàng... nhưng thực tế không hẳn như vậy. Qua cuốn sách, các bạn có thể nhìn thấy "chúng tôi - những nhà tâm lý" cũng sống như bao người khác... Và có lẽ chính điều đó khiến tôi thấy nghề này chân thực hơn, bởi người đồng hành không phải là một người hoàn hảo, mà là một con người vẫn đang không ngừng học hỏi để đồng hành với người khác.

Ngoài việc thích thú, say mê đọc cuốn sách thì khi gấp sách lại, tôi cũng tự hỏi: "Làm sao và bao giờ mình sẽ làm được như tác giả? Nếu không được thì mình sẽ ở trong ngành được bao lâu?" Sự lo lắng cũng dâng lên, nhưng đồng thời cũng cho tôi thêm động lực để tiếp tục nỗ lực. Tôi bắt đầu liệt kê ra các câu hỏi muốn hỏi sau khi đọc cuốn sách: về các ca, các phiên làm việc, những tình huống cụ thể đã diễn ra như thế nào, về các nguyên tắc đạo đức, về sự chuyên nghiệp... Tôi tò mò về quá trình làm việc một cách chi tiết, nên tôi ước có thể được xem băng ghi hình hay phúc trình ca (viết lại tất cả những gì đã diễn ra trên giấy) của các phiên làm việc trong một tiến trình.

Nếu bạn không phải là người làm việc trong lĩnh vực tâm lý học (hoặc các lĩnh vực liên quan), bạn hoàn toàn có thể đọc cuốn sách để có thêm những góc nhìn khác về một mối quan hệ, về một tình huống, một câu chuyện của người khác từ góc nhìn chuyên môn nhưng dễ hiểu. Có những tình huống mà người ngoài có thể thấy bình thường, hoặc cho rằng chỉ khi nặng mới dẫn đến trầm cảm hay tự tử. Nhưng với góc nhìn chuyên môn của tâm lý học, thân chủ có thể chưa đạt tới mức bệnh lý, song việc họ đang sống một cuộc sống bị giam cầm, bế tắc trong một mối quan hệ độc hại cũng có thể là rất nghiêm trọng và cần được hỗ trợ. Hoặc bạn có thể thấy sự khác biệt giữa làm việc với một nhà tâm lý và trò chuyện hay nhận lời khuyên từ một người thân, bạn bè. Biết đâu đó, sẽ có lúc bạn hoặc ai đó quanh bạn cần đến một trong những thông tin trong cuốn sách.

Cuốn sách không chỉ truyền cảm hứng cho tôi về những điều đẹp đẽ của con người, mà còn nhắc tôi nhớ vì sao mình lựa chọn ở lại với nghề này, và vì sao mình vẫn muốn tiếp tục học hỏi để trở thành một người đồng hành tốt hơn.